lipiec 2014

Podstawowym sposobem ograniczenia ilości wytwarzanych odpadów oraz ograniczenia zużycia surowców naturalnych oraz surowców energetycznych jest znany praktycznie każdemu tzw. recykling. Hasło to używane było już od dawna a z pewnością zyskało jeszcze bardziej na znaczeniu z chwilą wprowadzenia w naszym kraju połowie 2013 roku nowego podejścia w sposobie gospodarowania odpadami komunalnymi. Kolosalny wpływ miało też narzucenie przepisów UE zgodnie z którymi musi zostać ograniczona drastycznie ilość odpadów komunalnych podlegających unieszkodliwieniu przez składowanie na składowiskach odpadów. 

 

Recykling a polskie prawo.

Zgodnie z obowiązującym prawem obowiązek selektywnego zbierania wielu rodzajów odpadów spada na samorządy gminne i przedsiębiorców wprowadzające towary na rynek. Obowiązek recyklingu jest realizowany zazwyczaj w formie procentu (opakowania, baterie czy bioodpady) lub masy (zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny), który w danym roku ma zostać poddany recyklingowi. Samorząd lub przedsiębiorstwa są wówczas odpowiedzialne za osiągnięcie założonego celu. Do najważniejszych aktów prawnych regulujących gospodarkę odpadami oraz sprawę recyklingu należą:

  1. Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. 
  2. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach. 
  3. Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych. 
  4. Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej. 
  5. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym. 
  6. Ustawa z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach.
  7. Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach.

Słowo „recykling” zdefiniowane zostało (zgodnie z obowiązująca definicją w ogłoszonej 8 stycznia 2013 roku ustawie o odpadach z dnia 14 grudnia 2012 rok) jako odzysk, w ramach którego odpady są ponownie przetwarzane na produkty, materiały lub substancje wykorzystywane w pierwotnym celu lub innych celach; obejmuje to ponowne przetwarzanie materiału organicznego (recykling organiczny), ale nie obejmuje odzysku energii i ponownego przetwarzania na materiały, które mają być wykorzystane jako paliwa lub do celów wypełniania wyrobisk. Przez recykling rozumie się także recykling organiczny polegający na obróbce tlenowej, w tym kompostowaniu, lub obróbce beztlenowej odpadów, które ulegają rozkładowi biologicznemu w kontrolowanych warunkach przy wykorzystaniu mikroorganizmów, w wyniku której powstaje materia organiczna lub metan; składowanie na składowisku odpadów nie jest traktowane jako recykling organiczny. 

Recykling tworzyw sztucznych

Z całego strumienia odpadów komunalnych generowanego przez każdego mieszkańca największą ilość jeżeli chodzi o objętość odpadu stanowią bez wątpienia odpady z tworzyw sztucznych potocznie określane słowem „plastik”. Praktycznie opakowania z tworzyw sztucznych opanowały rynek towarów spożywczych. Z racji swoich licznych zalet do których zalicza się niskie koszty produkcji, zdolność do ich formowania, wytrzymałość mechaniczną, niski ciężar właściwy, odporność na korozję i działanie czynników atmosferycznych i chemicznych na przestrzeni ostatnich 20 lat wyparły w dużym stopniu stosowane kiedyś powszechnie opakowania szklane oraz papier. Z tego też powodu ilość generowanych z tego tytułu odpadów z tworzyw sztucznych (głównie opakowaniowych) wzrosła drastycznie. Dodatkowo z racje ich dużej objętości to one są odpadem rzucającym się najbardziej w oczy przeciętnego mieszkańca. 

Pod potocznym określenie „plastik” kryje się szereg różnego rodzaju tworzywa sztuczne wśród których największy udział mają:

  • Politereftalan etylenu (potocznie znany pod hasłem PET) – z racji dopuszczenia do bezpośredniego kontaktu z żywnością stosowany powszechnie do produkcji butelek, opakowań oraz naczyń;
  • Polietylen (PE) – występuje w dwóch wersjach jako tzw. miękki (LDPD) oraz twardy (HDPD). Odmiana miękka to materiał z którego wytwarza się wszelkiego rodzaju worki, reklamówki i folie natomiast w wersji twardej stosowany jest przy produkcji zabawek, pojemników używanych w gospodarstwie domowym a także rur.

Oprócz dwóch wymienionych wśród pozostałych najczęściej spotykanych na co dzień tworzywa sztuczne znajduje się:

  • Polichlorek winylu (PVC) – stosowany do produkcji wykładzin podłogowych, okien, drzwi, rur kanalizacyjnych oraz do wody zimnej. Dawniej stosowany był powszechnie przy produkcji płyt gramofonowych (które obecnie w dużo mniejszej skali ponownie wracają do użytku).
  • Polistyren (PS) – stosowany w produkcji zabawek, opakowań płyt CD, obudów sprzętu gospodarstwa domowego. Najbardziej znany jest w swojej wersji spienionej czyli w formie styropianu stosowanego powszechnie jako materiał termoizolacyjny w budownictwie, jako materiał zabezpieczający w opakowaniach sprzętu elektronicznego oraz w opakowaniach spożywczych w postaci tacek, kubków.
  • Polimetakrylan metylu (PMMA) – znany pod nazwą „pleksi”. Z uwagi na dużą przezroczystość znalazł zastosowanie przy produkcji szyb, kloszy lamp, tablic reklamowych.
  • Poliamid (PA) – stosowany do produkcji włókien sztucznych zwanych nylonami.

Mimo szeregu zalet tworzyw sztucznych z racji ilości w jakiej występują w wytwarzanych odpadach komunalnych istnieje zasadniczy problem z ich unieszkodliwianiem. Wysoka trwałość, a co za tym idzie wieloletni okresu ich rozkładu naturalnego (mogący dochodzić do setek lat) oraz duża objętość powoduje, że unieszkodliwianie odpadów z tworzyw sztucznych przez składowanie na składowiskach nie jest ekonomicznie uzasadnione. Wysoka wartość opałowa wynikająca z faktu występowania w ich składzie chemicznych węglowodorów a co za tym idzie łatwopalność pretenduje tego rodzaju odpady jako główny składnik odpadów poddawanych termicznemu unieszkodliwieniu odpadów czyli po prostu spaleniu. Ponieważ w trakcie ich spalania wydziela się szereg szkodliwych dla środowiska substancji ich spalanie może odbywać się tylko w instalacjach do tego przystosowanych (spalarnie odpadów, piece cementowe). Dodatkowo w takim przypadku mimo zysku energetycznego w postaci wyprodukowanego ciepła traci się jednak bezpowrotnie wytworzone tworzywo które może zostać wykorzystane powtórnie. I tutaj dochodzimy do sprawy powtórnego wykorzystania tworzyw sztucznych czyli ich recyklingu.

W celu uproszczenia recyklingu wprowadzone są specjalne kody oznaczenia różnych materiałów. Kody zawierają trzy strzałki, tworzące trójkąt, z grotami skierowanymi zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Wewnątrz trójkąta znajduje się liczba oznaczająca kod użytego materiału, a pod trójkątem umieszczany jest skrót literowy. Poniżej przedstawiono takie oznaczenia stosowane dla wymienionych wcześniej najczęściej stosowanych tworzyw sztucznych. 

symbole

Istnieje szereg różnego rodzaju technologii które w zależności od rodzaju tworzywa pozwalają na ich powtórne wykorzystanie. W efekcie otrzymujemy produkt o takich samych bądź zbliżonych własnościach lub produkt który znajduje zastosowanie zupełnie nowego rodzaju. Dobry przykładem jest tu sposób wykorzystania odpadów z tworzywa typu PET. Odpad ten jest poddawany rozdrobnieniu i zostaje wykorzystany do produkcji włókien sztucznych używanych później przy wytwarzaniu popularnych bluz z polaru. Odpady ze spienionego polistyrenu czyli popularnego styropianu uciążliwe z racji swojego niskiego ciężaru przy jednocześnie dużej objętości mogą zostać wykorzystane powtórnie trafiając do cyklu produkcyjnego. Obecnie na rynku istnieje coraz większa liczba firm zajmująca się skupem i przetwarzaniem odpadów z tworzyw sztucznych typu PMMA, PE, PP czy PS (i nie tylko). Firmy te wykorzystują zebrane odpady bądź do wytworzenia tzw. regranulatu będącego półproduktem do dalszego wykorzystania bądź też wytwarzają już gotowe wyroby i półwyroby. 

Zasadniczy wpływ na koszty związane z przetworzeniem odpadu z tworzyw sztucznych ma jego jednorodność i czystość. Odpady których się pozbywamy wrzucając do zbiornika czy kontenera z napisem plastik to w rzeczywistości mieszanina wymienionych wcześniej najczęściej spotykanych tworzyw sztucznych. Dodatkowo mogą tam też trafić innego rodzaju odpady wrzucone tam pomyłkowo (szkło, papier, metal) bądź rozmyślnie. Tak więc zebrane odpady muszą w pierwszej kolejności zostać poddane segregacji w trakcie której usunięte zostaną inne materiały stanowiące zanieczyszczenia a odpady do wykorzystania zostaną rozdzielone na poszczególne rodzaje. Istotną sprawa jest też w dobie powszechnie już wprowadzonej selektywnej zbiórki odpadów świadomość tego, że nie wszystkie odpady z tworzyw sztucznych których się pozbywamy z gospodarstwa domowego nadają się do tego. Opakowania po lekach, zabawki, opakowania po olejach i smarach, puszki i pojemniki po farbach i lakierach, opakowania po środkach chemicznych czy zużyte urządzenia AGD mimo, że na pierwszy rzut oka są wykonane głównie z tworzyw sztucznych to z racji swojej specyficznej zawartości traktowane są jako odpad niebezpieczny który powinien trafić w zupełnie inne miejsce czyli do Gminnego Punktu Zbiórki Odpadów Niebezpiecznych (GPZON) zwanego też Punktem Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK). 

 

Mariusz Wasik

Zespół Ochrony Atmosfery i Powierzchni Ziemi