wrzesień 2013

Produktem, który nierozerwalnie towarzyszy procesowi oczyszczania ścieków są osady ściekowe. Przeróbka i unieszkodliwianie osadów ściekowych stanowi integralną część technologiczną każdej oczyszczalni ścieków. Finansowanie zadań związanych z osadami ściekowymi powinno więc stanowić element finansowania gospodarki wodno-ściekowej. Krajowa gospodarka wodno-ściekowa, w tym gospodarka osadami ściekowymi rozwija się w ostatnich latach bardzo dynamicznie. 

 

Z początkiem lat 2000, gdy dostępne stały się unijne fundusze przedakcesyjne, stanowiące wówczas istotny instrument polityki strukturalnej UE, rozpoczął się, bowiem wspierany przez UE proces działań nie tylko na rzecz modernizacji krajowych oczyszczalni ścieków, ale także przedsięwzięć zmierzających do przyjaznego środowisku zagospodarowania komunalnych osadów ściekowych. Pojawiło się nie tylko nowe, adekwatne do skali problemu spojrzenie na miejsce i rolę osadów ściekowych w gospodarce wodno-ściekowej, ale także zaczęto opracowywać i wdrażać nowoczesne, u nas niemal dotąd nieznane, metody ich zagospodarowania.

W większości projektów przyjętych dla dużych aglomeracji oparte one były i są nadal na suszeniu i termicznym przekształcaniu. Wybór właśnie tej metody nie był jedynie wiernym odwzorowaniem podobnie stosowanych metod przez rozwinięte kraje UE, ale logicznym i uzasadnionym wskazaniem, w wielu przypadkach wręcz wymuszanym przez wdrażane wówczas prawo wspólnotowe w zakresie zagospodarowania komunalnych osadów ściekowych.

Komunalne osady ściekowe zgodnie z definicją zawartą w ustawie o odpadach są to osady pochodzące z oczyszczania ścieków komunalnych oraz innych ścieków o składzie zbliżonym do ścieków komunalnych z komór fermentacyjnych i innych instalacji do oczyszczania ścieków. W rozporządzeniu Ministra Środowiska w sprawie katalogu odpadów, odpady powstające w oczyszczalni ścieków klasyfikowane są w strumieniu odpadów z grupy 19, są to: skratki (kod 19 08 01), odpady z piaskowników (kod 19 08 02) oraz ustabilizowane komunalne osady ściekowe (kod 19 08 05). [1,2]

W zależności od zanieczyszczeń zawartych w ściekach, technologii ich oczyszczania czy sposobu zagęszczania i stabilizacji osadu, może mieć on rożne właściwości:

  • uwodnienie od 99 % dla osadów surowych, 80-50 % dla osadów odwodnionych do 10% dla osadów po termicznym suszeniu,
  • zawartość związków organicznych od 75-85 % suchej masy dla osadów niestabilizowanych do 45-55 % dla osadów ustabilizowanych,
  • wysoka zawartość związków azotu, niższa związków fosforu i potasu,
  • zróżnicowana zawartość metali ciężkich,
  • zróżnicowany stopień zagrożenia sanitarnego

Wzrost masy generowanych osadów ściekowych obserwowany przez ostatnie lata oraz zakaz możliwości ich składowania po 1 stycznia 2013 roku sprawia, że zagospodarowanie komunalnych osadów ściekowych stało się bardzo ważnym problemem ekologicznym, technicznym i ekonomicznym.

Do głównych czynników mających wpływ na wzrastającą ilość komunalnych osadów ściekowych w Polsce należy zaliczyć:

  • modernizację istniejących oczyszczalni w celu przystosowania ich do technologii wysokosprawnych nastawionych na usuwanie związków biogennych,
  • rozbudowę sieci kanalizacyjnej - wzrastający odsetek ludności miejskiej i wiejskiej obsługiwanej przez oczyszczalnie,
  • budowę nowych oczyszczalni ścieków.

Toczącym się procesom projektowania i budowy oddzielnych, lecz towarzyszących inwestycjom rozbudowy, modernizacji czy budowy nowych oczyszczalni ścieków, systemów zagospodarowania osadów ściekowych, opartych na ich suszeniu/podsuszaniu i spalaniu, towarzyszyły pierwsze próby opracowań programowo-planowego ujęcia w skali kraju problemu zagospodarowania komunalnych osadów ściekowych, zbilansowania ich strumienia

masy, wskazania optymalnych technologii oraz przybliżonego określenia nakładów inwestycyjnych i kosztów eksploatacyjnych. Miały one miejsce w takich dokumentach jak: Program Oczyszczania Ścieków Komunalnych (KPOŚK) z kolejnymi jego edycjami, jak także w Krajowym Planie Gospodarki Odpadami (KPGO).

Według Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych, prognozowana na 2015r. ilość osadów ustabilizowanych, które powstaną w komunalnych oczyszczalniach ścieków, wyniesie ok. 642,4 tys. Mg s.m. [4] 

Zgodnie ze sprawozdaniem w zakresie realizacji KPOŚK ilość wytworzonej suchej masy osadów ściekowych z oczyszczalni ścieków w roku 2011 wyniosła 569,8 tys. Mg.

Wybór metody zagospodarowania osadów ściekowych jest związany z ich właściwościami fizyczno-chemicznymi, a w szczególności z zawartością metali ciężkich. Rygorystyczne kryteria związane z przyrodniczym użytkowaniem osadów ściekowych w celu zabezpieczenia rozprzestrzeniania się w środowisku substancji niebezpiecznych oraz zagrożeń biologicznych wpłynęły na coraz większe zainteresowanie innymi technologiami zagospodarowania osadów ściekowych. Stąd też wydaje się, że docelowym kierunkiem wykorzystania odpadów z oczyszczania ścieków komunalnych będą przede wszystkim metody termiczne ich unieszkodliwiania jako bezpieczna ekologicznie i uzasadniona ekonomicznie metoda zagospodarowania osadów ściekowych.

Najczęstszymi sposobami postepowania z osadami jest ich wykorzystanie w celu rekultywacji składowisk odpadów, kompostowanie, stosowanie do uprawy roślin nie przeznaczonych. do spożycia i produkcji pasz oraz stosowane w rolnictwie.

Wskaźniki krajowej gospodarki wodno-ściekowej nadal wyraźnie odstają od podobnych w Niemczech – wiodącym w tym zakresie kraju UE, czy od Szwajcarii. Wymownym tego dowodem jest strumień masy ujmowanych osadów, przeliczonych na ich suchą masę (s.m.),

Kolejnym charakterystycznym wnioskiem, jest skala stosowania metod termicznych, ciągle wzrastająca w Niemczech i absolutnie dominująca, nieposiadająca konkurencji w prawnie zabronionym rolniczym wykorzystaniu osadów w Szwajcarii. Odwrotnie, podobnie jak do niedawna w Polsce, jest to natomiast widoczne w nowych krajach UE, gdzie metody termiczne ciągle jeszcze nie istnieją, albo są na początku rozwoju dla zastosowań w systemach zagospodarowania komunalnych osadów ściekowych. w odniesieniu na jednego mieszkańca danego kraju i rok. Przyjęta i jak wspomniano już wdrażana na przestrzeni ostatniej dekady przez krajowe duże aglomeracje, a także w niektórych przypadkach i średnie, strategia zagospodarowania osadów ściekowych na drodze termicznej ma pełne uzasadnienie. 

Widoczny w kraju trend dominacji koncepcji opartych na suszeniu i termicznym przekształcaniu osadów jest jak najbardziej zrozumiały i słuszny, jeśli wziąć pod uwagę, że inne, dotychczas stosowane metody zagospodarowania osadów, jak ich składowanie czy rolnicze bądź przyrodnicze wykorzystanie zostaną w najbliższym czasie ze względów prawnych istotnie ograniczone.

Powyższe spostrzeżenia potwierdza praktyka zagospodarowania osadów stosowana w wielu krajach UE, jak np. w Holandii, Danii, Belgii a szczególnie w Niemczech, gdzie w niektórych landach spalanie osadów absolutnie dominuje, a w innych przyrodnicze ich wykorzystanie zostaje obecnie coraz bardziej aktywnie wypierane przez spalanie i współspalanie. [5]

Aby wypełnić zobowiązania akcesyjne i wdrożyć cele dyrektywy ściekowej z dniem 31 grudnia 2015 r. jesteśmy zobligowani realizować zadania związane z gospodarką wodno-ściekową w tym gospodarką osadową. Realizacja tych zadań w wielu przypadkach nie będzie możliwa bez zewnętrznego wsparcia finansowego. Istotnym rodzajem takiego wsparcia staje się więc możliwe dofinansowanie ze środków WFOŚiGW w Katowicach.

Wychodząc naprzeciw potrzebom i biorąc pod uwagę znaczenie zagadnienia gospodarki osadowej związanego bezpośrednio z gospodarką wodno-ściekową, WFOŚiGW w Katowicach utworzył w 2013 odrębny priorytetowy kierunek dofinansowania dla osadów ściekowych tj. „Budowa i modernizacja obiektów gospodarki osadowej w zakresie przeróbki osadów ściekowych w oczyszczalniach ścieków ujętych w Krajowym programie Oczyszczania Ścieków Komunalnych”. Priorytet ten został poszerzony w roku 2014 do „Budowa i modernizacja obiektów gospodarki osadowej w zakresie przeróbki osadów ściekowych z oczyszczania ścieków komunalnych”

Istotnym wydaje się, że tryb naboru wniosków na zadania związane z powyższym priorytetami jest trybem naboru ciągłego. Istnieje więc możliwość uzyskania dofinansowania na zdania z zakresu przeróbki osadów ściekowych z oczyszczania ścieków komunalnych poprzez złożenie wniosku w okresie całego roku, co niewątpliwie może pomóc w planowaniu finansowym realizowanych zadań.

 

Krystian Smuda 

Zespół Gospodarki Wodnej i Ochrony Wód

 

Literatura:

  1. USTAWA z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U.2013.21 t.j.),
  2. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych (Dz.U.2010.137.924), 
  3. KZGW, Ministerstwo Środowiska 2013, Sprawozdanie z wykonania Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych w latach 2010-2011, 
  4. January BIEŃ, Ewa NECZAJ, Małgorzata WORWĄG, Anna GROSSER, Dorota NOWAK, Marcin MILCZAREK, Marek JANIK, Inżynieria i Ochrona Środowiska 2011, Kierunki zagospodarowania osadów w Polsce po roku 2013,
  5. Tadeusz Pająk, „Instal” 11/2010, Komunalne osady ściekowe – analiza i ocena wybranych aspektów gospodarki osadami.