wrzesień 2013

Prawidłowa gospodarka odpadami jest zadaniem trudnym i wymagającym dużej wiedzy na temat obowiązujących przepisów oraz znajomości zagadnień związanych z możliwościami recyklingu lub utylizacji danego rodzaju odpadów. Działania w zakresie ochrony środowiska przed zagrożeniami powodowanymi przez odpady rozpoczynają się od zapobiegania powstawaniu odpadów oraz redukcji ich ilości. [1]

 

W związku z działalnością gospodarczą człowieka powstają odpady zarówno komunalne, jak i przemysłowe i tak długo, jak będzie ona prowadzona nie da się ich uniknąć. Można a nawet należy zmierzać do optymalnego zmniejszania ilości odpadów, co z kolei da się uzyskać poprzez racjonalizację wykorzystania surowców, wprowadzanie technologii zmniejszających ilości powstających odpadów, czy wtórne ich wykorzystanie. Wiele odpadów powstaje na skutek bezmyślnych działań człowieka, co wynika z niskiej świadomości społecznej. Rzadko kiedy uświadamiamy sobie, że odpady wpływały w istotny sposób na historię wielu plemion a niekiedy i całych narodów. Dzisiaj, bez większej przesady można powiedzieć, że problem odpadów może wpłynąć na losy całej cywilizacji i tylko od nas samych zależy czy wpływ ten będzie pozytywny czy negatywny. [2]

Jeszcze kilka lat temu problem odpadów medycznych w Polsce nie istniał, gdyż większość zakładów opieki zdrowotnej spalała je w przyszpitalnych kotłowniach i spalarniach, nie zważając na nadmierne zanieczyszczanie środowiska. Pogarszający się stan środowiska zmusił do racjonalnego myślenia w kwestiach poprawy istniejącej sytuacji. 

Odpady medyczne to substancje stałe, ciekłe i gazowe powstające przy leczeniu, diagnozowaniu oraz profilaktyce, w działalności medycznej prowadzonej w obiektach lecznictwa zamkniętego, otwartego oraz w obiektach badawczych i eksperymentalnych. Problemy utylizacji odpadów szpitalnych wiążą się przede wszystkim z koniecznością przeciwdziałania skażeniom biologicznym (epidemiologicznym) potencjalnie przez nie wywoływanym. W praktyce, przy braku właściwie zorganizowanych systemów kontroli, ograniczania i segregacji odpadów szpitalnych, stanowią one bardzo zróżnicowaną mieszankę wszelkich typów śmieci - od typowych odpadów komunalnych (żywność, opakowania), poprzez toksyczne chemikalia (leki, odczynniki), a kończąc na zainfekowanych biologicznie narzędziach, opatrunkach czy odpadach pooperacyjnych. [3]

Placówki służby zdrowia wytwarzają odpady medyczne oraz komunalne. Aby odpady te nie powodowały zagrożenia dla zdrowia ludzi i środowiska, muszą być prawidłowo identyfikowane, segregowane i unieszkodliwiane. Niedoskonałość przyjętych procedur często sprawia, że odpady z poszczególnych grup są mieszane ze sobą, co w konsekwencji prowadzi do tego, że stają się one odpadami niebezpiecznymi, wymagającymi specjalnych oraz kosztownych metod unieszkodliwiania. [4]

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 lipca 2010 roku w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi (Dz. U. Nr 139, poz. 940) określa szczegółowy sposób postępowania z odpadami medycznymi, w tym:

  • postępowanie z odpadami medycznymi powstałymi w wyniku udzielania świadczeń zdrowotnych w miejscu wezwania,
  • zasady zbierania i czasowego magazynowania odpadów medycznych przed poddaniem odpadów procesowi unieszkodliwiania, a w przypadku braku takich możliwości – przed ich przetransportowaniem do miejsca unieszkodliwienia,
  • warunki transportu wewnętrznego odpadów medycznych w obiektach, w których udziela się świadczeń zdrowotnych lub prowadzi badania i doświadczenia naukowe w zakresie medycyny. 

Zgodnie z Katalogiem odpadów oraz ww. Rozporządzeniem odpady medyczne dzieli się na trzy zasadnicze grupy:

  1. odpady zakaźnie,
  2. odpady specjalne,
  3. odpady inne niż niebezpieczne.

Taka klasyfikacja została wprowadzona w celu ułatwienia selektywnej zbiórki odpadów medycznych i właściwego sposobu postępowania z określonymi rodzajami odpadów. 

Odpady medyczne zakaźne, z wyjątkiem odpadów o ostrych końcach i krawędziach, zbiera się do worków jednorazowego użycia z folii polietylenowej, koloru czerwonego, nieprzezroczystych, wytrzymałych, odpornych na działanie wilgoci i środków chemicznych, z możliwością jednokrotnego zamknięcia.

Odpady medyczne specjalne, z wyjątkiem odpadów o ostrych końcach i krawędziach, zbiera się do worków jednorazowego użycia z folii polietylenowej, koloru żółtego, nieprzezroczystych, wytrzymałych, odpornych na działanie wilgoci i środków chemicznych, z możliwością jednokrotnego zamknięcia.

Odpady medyczne inne niż niebezpieczne, z wyjątkiem odpadów o ostrych końcach i krawędziach, zbiera się do worków jednorazowego użycia z materiału nieprzezroczystego, w kolorze innym niż czerwony lub żółty, wytrzymałych, odpornych na działanie wilgoci i środków chemicznych, albo do pojemników wielokrotnego użycia

Odpady medyczne o ostrych końcach i krawędziach zbiera się w pojemnikach jednorazowego użycia, sztywnych, odpornych na działanie wilgoci, mechanicznie odpornych na przekłucie bądź przecięcie. Zasady oznaczania kolorami poszczególnych rodzajów odpadów medycznych stosuje się odpowiednio. Pojemniki lub worki należy zapełniać do 2/3 ich objętości w sposób umożliwiający ich bezpieczne zamknięcie. Niedopuszczalne jest otwieranie raz zamkniętych pojemników lub worków jednorazowego użycia. Pojemniki lub worki powinny być wymieniane tak często, jak pozwalają na to warunki przechowywania oraz właściwości odpadów medycznych w nich gromadzonych, nie rzadziej, niż co 72 godziny. W przypadku uszkodzenia worka lub pojemnika należy go w całości umieścić w innym większym nieuszkodzonym worku lub pojemniku.

Problem zagospodarowania odpadów medycznych istnieje i wymaga określonych działań. Odpady medyczne stanowią istotne zagrożenie epidemiologiczne, toksykologiczne i sanitarne i muszą być skutecznie unieszkodliwiane. Aktualna sytuacja na rynku tych odpadów jest bardzo niestabilna. Z jednej strony możemy zaobserwować systematyczny wzrost ilości powstających odpadów medycznych związany z nowymi standardami leczenia, a przede wszystkim szerokim wprowadzeniem sprzętu jednorazowego użytku. Z drugiej strony obserwujemy w Polsce spadek ilości tych odpadów związany z likwidacją szpitali, oddziałów szpitalnych bądź redukcją ilości łóżek na oddziałach. [5] 

W 2008 roku w Instytucie Onkologii w Gliwicach została uruchomiona nowoczesna spalarnia odpadów medycznych. Koszt tej inwestycji wyniósł ok. 7 mln zł, z czego ok. 4 mln zł pochodziło z NFOŚiGW a 2,2 mln zł - z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach.

Spalarnia najnowszego typu ma wydajność 2,5 tony odpadów na dobę. Poprzednia była nieco starszej generacji, ale nie przynosiła strat przy wykonywaniu usług dla innych placówek medycznych z całego regionu.

Zakład Utylizacji prowadzi działalność polegającą na termicznym unieszkodliwianiu odpadów medycznych, w którym spalane są odpady medyczne pochodzące z Centrum Onkologii oraz przyjmowane od dostawców zewnętrznych na podstawie zawartych umów.

W zmodernizowanym Zakładzie zainstalowano nowoczesną linię technologiczną francuskiej firmy ATI Muller HP 1000 wyposażoną w:

  • piec dwukomorowy z automatycznie załączającymi się palnikami gazowymi,
  • urządzenie do automatycznego załadunku odpadów do pieca,
  • urządzenie do automatycznego usuwania popiołów z pieca,
  • odzysknicowy kocioł parowy wykorzystujący ciepło zawarte w spalinach do produkcji pary wodnej,
  • trzystopniowy, suchy system oczyszczania spalin.

Utylizacja i zagospodarowanie odpadów medycznych jest trudnym przedsięwzięciem i wymaga określonych działań i nakładów finansowych. Dopuszczenie do stosowania innych, oprócz termicznego przekształcania metod unieszkodliwiania odpadów medycznych spowodowało znaczny spadek ilości odpadów spalanych. Biorąc pod uwagę istniejące ograniczenia dotyczące sposobów postępowania z odpadami po sterylizacji, można wnioskować, że zainteresowanie metodami termicznymi będzie istniało zawsze, choć na pewno nie w takim stopniu jak pod koniec lat dziewięćdziesiątych, gdy spalanie było jedyną dopuszczalną metodą unieszkodliwiania odpadów medycznych. Za spalaniem przemawiają przede wszystkim względy bezpieczeństwa epidemiologicznego (odpad medyczny po spaleniu nie zawiera bakterii chorobotwórczych ani toksyn), natomiast proces ten generuje wtórne odpady, głównie żużle i popioły, które muszą być deponowane na składowiskach odpadów niebezpiecznych. Żużle a szczególnie popioły stanowią zagrożenie dla środowiska gdyż zawierają znaczące ilości anionów Cl i SO4 oraz metali ciężkich Zn, Cu. [6] 

 

 

Beata Czapla

Zespół Biura Zarządu

 

Literatura:

[1] Boć J., Nowacki K., Samborska-Boć E., „Ochrona środowiska”, Wydawnictwo Kolonia Limited, Wrocław 2008

[2] Plan Gospodarki Odpadami dla Gminy Nowogród Bobrzański na lata 2004-2008

[3] Wyrębek H., „Zarządzanie gospodarką odpadami medycznymi w Polsce”, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach, nr 87/2010

[4] Kanclerski K., Głuszyński P., „Zasady bezpiecznego postępowania z odpadami w zakładach świadczących usługi medyczne ze szczególnym uwzględnieniem odpadów zakaźnych”, Przegląd Epidemiologiczny nr 4, 2008

[5] „Gospodarka odpadami medycznymi”, pod red. Grzegorza Wielgosińskiego, Polska Akademia Nauk, Łódź 2004

[6] Helios-Rybicka E., Gielar A., „Oddziaływanie na środowisko Zakładu Termicznej Utylizacji Odpadów Szpitalnych w Krakowie”, Paliwa z odpadów 2009, Wydawnictwo Helion, Gliwice